Çocuk Kardiyoloji

Çocuklarda EKG Nedir? Elektrokardiyografi Neden ve Nasıl Çekilir?

Prof. Dr. İbrahim Cansaran TANIDIR tarafından tarihinde yayınlandı

Çocuk EKG (Elektrokardiyografi), göğüs kafesine, kollara ve bacaklara yapıştırılan minik algılayıcılar aracılığıyla kalbin ürettiği doğal elektriksel sinyalleri kağıda veya ekrana aktaran, tamamen ağrısız ve güvenilir bir tanı testidir.

Bu pratik yöntem herhangi bir iğne batırılmadan veya bedene kesi yapılmadan gerçekleştirilir. Kardiyovasküler sistemin anlık çalışma düzenini kayıt altına alarak oldukça kritik yapısal ve ileti sistemi ile ilgili veriler sunar.

Miniklerin hassas bedenlerinde uygulanan bu saniyelik elektrokardiyografik çekim işlemi, ebeveynler için çoğu zaman endişe kaynağı olan şüpheleri hızla ortadan kaldırır. Sağlıklı kalp ritminin korunmasında en önemli güvenlik ve tanı koyma basamağıdır.

Modern tıbbın sunduğu ileri düzey kardiyolojik tedavilerde doğru müdahale planlamasının kusursuzca yapılabilmesi, cihazın çizdiği bu benzersiz elektriksel dalgaların titizlikle değerlendirilmesi sayesinde gerçeğe dönüşür.

Çocuklarda EKG çekilmesi erişkinlerden neden farklıdır?

Bir çocuğun EKG kayıtlarını erişkin dönemindeki sabit EKG şablonlarından ayıran temel unsur, çocuk kalbinin sürekli büyüme ve değişen fizyolojik koşullara uyum sağlama sürecinde olmasıdır. Bu süreç bebeğin anne karnındaki yaşamından dış dünyaya adım attığı o ilk anlarla başlar ve ergenlik çağının sonuna kadar oldukça dinamik bir şekilde devam eder. Anne karnında bebek nefes almadığı için akciğerler henüz kapalıdır ve bu bölgedeki damarların direnci çok yüksek seviyelerdedir. Bu yüksek dirence karşı kan pompalamak zorunda olan kalbin sağ tarafı, doğum öncesi dönemde sol tarafa kıyasla daha kalın ve daha güçlü bir yapıya sahiptir. Bu nedenle yeni doğan bir bebeğin Çocuk EKG sonuçlarına bakıldığında kalbin sağ tarafının egemenliğini gösteren elektriksel izler son derece belirgindir.

Bebek doğup ilk nefesini aldığında ve ağlamaya başladığında akciğerleri havayla dolar. Bu dolumla beraber akciğer damarlarındaki yüksek direnç aniden düşer ve vücuda kan pompalama görevini yavaş yavaş kalbin sol tarafı üstlenmeye başlar. Aylar ve yıllar geçtikçe sol kalp kası giderek güçlenir, sağ kalp kası ise nispi olarak daha ince kalır. Anatomi ve fizyolojideki bu muazzam dönüşüm, Çocuk EKG kâğıdı üzerindeki elektriksel dalga boylarının, sürelerin ve eksenlerin sürekli bir değişim içinde olmasına yol açar. Bir haftalık bir bebeğin, üç yaşındaki bir çocuğun ve on beş yaşındaki bir gencin normal kabul edilen EKG bulguları birbirinden tamamen farklıdır. Çocukların kalp gelişimindeki bu yaşa özgü hassas geçiş evrelerinin iyi analiz edilmesi, EKG değerlendirmesinin doğruluk payını artırır.

Çocuk EKG sonuçlarında yaşa göre kalp hızı nasıl değişir?

Kalp hızı, bir çocuğun dolaşım sisteminin o anki enerji ihtiyacına, yaşına ve sinir sisteminin olgunluk derecesine göre şekillenir ve bu değişim Çocuk EKG kayıtlarının en dikkat çekici kısımlarından biridir. İnsan ömrü boyunca kalbin en hızlı attığı dönem, hayatın ilk haftalarıdır. Bebeğin küçük olan kalp odacıkları, hızla büyüyen vücudun metabolik ihtiyaçlarını karşılayabilmek ve yeterli kanı dokulara ulaştırabilmek için çok hızlı kasılıp gevşemek zorundadır.

Yenidoğan döneminde bir bebeğin kalbi dakikada yaklaşık 120 ile 160 atım arasında çalışabilir. Bu hız ebeveynler için zaman zaman endişe kaynağı gibi görünse de tıbbi açıdan beklenen bir fizyolojik durumdur. Bebek büyüyüp süt çocukluğu evresine geçtiğinde sinir sistemindeki rahatlatıcı parasempatik tonus artar ve kalp hızı 80 ile 140 atım aralığına geriler. Okul çağına gelindiğinde bu hız genellikle 70 ile 110 atım bandına otururken, ergenlik dönemine adım atıldığında erişkin değerlerine benzer şekilde 60 ile 100 atım civarına yavaşlar.

Çocukluk çağında sık karşılaşılan bir diğer fizyolojik durum ise nefes alıp vermeyle kalp ritminin dalgalanmasıdır. Nefes alma sırasında kalp hızı bir miktar artarken, nefes verme anında yavaşlar. Bu duruma solunumla ilişkili sinüs aritmisi adı verilir ve genellikle otonom sinir sisteminin uyum içinde çalıştığını gösteren, endişe edilmemesi gereken sağlıklı bir bulgu olarak değerlendirilir.

Hangi belirtiler görüldüğünde Çocuk EKG çekilmesine ihtiyaç duyulur?

Çocuklarda kalbi ilgilendirebilecek sorunlar, yaş grubunun iletişim becerilerine ve anatomik büyüklüğüne göre çok farklı klinik tablolarla ortaya çıkabilir. Henüz kendini kelimelerle ifade edemeyen küçük bebeklerde, kalbin çalışma düzenindeki bir aksaklık dolaylı davranışlarla kendini belli eder. Bu bulguların varlığında sorunun kalpten kaynaklanıp kaynaklanmadığını anlamak için ilk olarak Çocuk EKG incelemesine başvurulabilir.

Süt çocuğu ve yenidoğanlarda kalple ilgili olabilecek şüpheli belirtiler şunlardır:

  • Huzursuzluk
  • Solukluk
  • Terleme
  • Yorulma
  • Hızlı nefes alıp verme (takipne)
  • Kilo alamama
  • Sık sık uyanma
  • Morarma

Özellikle beslenme sırasında sık sık duraklayıp nefeslenme ihtiyacı, olağan dışı alın terlemesi gibi durumlar bebeklerin kalbinin fazla efor harcadığının işaretleri olabilir. Çocuklar büyüyüp kendi bedenlerini ifade etmeye başladıklarında ise şikâyetler daha doğrudan hale gelir.

Okul çağındaki çocuklarda ve ergenlerde EKG çekilmesini gerektirebilecek şikâyetler aşağıdaki gibidir:

  • Çarpıntı
  • Baş dönmesi
  • Bayılma
  • Göğüs ağrısı

Göğüs ağrıları çocuklarda genellikle büyüme ağrıları veya kas spazmları kaynaklı olsa da efor sırasında artan bir ağrının kalp kaynaklı olma ihtimalini göz ardı etmemek gerekir. Özellikle egzersiz yaparken, koşarken veya ani heyecan anlarında ortaya çıkan bayılma atakları, altta yatan yapısal bir sorunun veya tehlikeli bir ritim bozukluğunun belirtisi olabileceğinden zaman kaybedilmeden bir Çocuk EKG ile değerlendirilmelidir. Ayrıca lisanslı spor faaliyetlerine başlayacak gençlerin sağlık taramalarında olası riskleri öngörebilmek adına da elektrokardiyografik değerlendirmeler büyük fayda sağlar.

Çocuk EKG kâğıdındaki dalgalar bize hangi bilgileri verir?

EKG cihazı, kalbin doğal jeneratöründen çıkan elektriğin kulakçıklardan karıncıklara yayılma yolculuğunu kâğıt üzerine belirli harflerle isimlendirilmiş dalgalar çizerek anlatır. Kalbin üst odacıkları olan kulakçıkların uyarılmasını “P” dalgası temsil eder. Bu dalganın genişliği ve yüksekliği, kalbin üst odacıklarında bir büyüme olup olmadığına dair ipuçları verebilir.

Üst odacıklardan alt odacıklara elektriğin inme süresi “PR aralığı” olarak adlandırılır. Bebeklerde kalp çok küçük olduğu için bu mesafe milisaniyeler düzeyinde oldukça kısadır. Ancak çocuk büyüdükçe kalp kası hacmi artar ve elektriğin kat etmesi gereken yol uzar. Eğer bu PR aralığı çocuğun yaşına göre çok kısaysa, kalpte elektriğin kestirmeden gitmesine yol açan doğumsal kaçak yolların varlığından şüphelenilebilir. Uzun bir PR aralığı ise ana elektrik yollarında yavaşlama olduğunun işareti olabilir.

Karıncıkların kasılmasını “QRS kompleksi” gösterir. Çocuklarda ince ve dar olması beklenen bu dalga grubunun genişlemesi, kalbin kendi içindeki iletim dallarında gecikmeler veya bloklar olabileceğini düşündürür. Kasılma bittikten sonra kalbin kendini elektriksel olarak yeniden şarj ettiği dinlenme evresi ise “T” dalgası ile izlenir. Bu dalga yaşamın ilk haftasından sonra sağ göğüs bölgesinde (V1 derivasyonunda) çoğunlukla aşağı doğru negatifleşir. Tıpta Juvenil T paterni olarak bilinen bu durum ergenliğe kadar beklenen bir bulgudur. Sağlıklı bir gelişim evresindeki çocuğun EKG’sinde bu dalganın davranışlarına bakarak sağ veya sol karıncıktaki basınç farklılıkları öngörülebilir.

Ritim bozuklukları Çocuk EKG ile nasıl teşhis edilebilir?

Çocukların kalbinde elektriksel uyarıların üretiminde veya iletiminde yaşanan aksaklıklar ritim bozukluklarına, yani aritmilere yol açabilir. Çocukluk çağında bu aritmiler içinde sıkça rastlananlardan biri, kalbin normalden çok daha hızlı atmasına neden olan Supraventriküler Taşikardi (SVT) ataklarıdır. Bu atakların altında çoğu zaman kalbin kulakçıkları ve karıncıkları arasında doğuştan var olan ancak sonradan aktifleşen fazladan bir elektriksel bağlantı yolu (aksesuar yol) yatar.

Wolff-Parkinson-White (WPW) sendromu bu durumun en tanınan örneklerinden biridir. Normal şartlarda kalp elektriği üstten alta doğru tek bir merkezden süzülerek geçer. Ancak WPW durumunda fazladan bir kaçak yol, elektriğin bu ana filtreye uğramadan doğrudan alt odacıklara geçmesine olanak tanır. Çocuk EKG sonuçlarında bu kestirme yol, QRS dalgasının başlangıcında yer alan ve dik bir yokuşu andıran “delta dalgası” ile kendisini büyük oranda belli eder.

Zaman zaman bu kestirme yol ile normal yol arasında elektriksel bir kısır döngü oluşabilir. Elektrik, kalbin içinde bir fırıldak gibi dönmeye başladığında kalp hızı aniden dakikada 200-250 atımlara kadar yükselebilir. Çocuğun aniden başlayan çarpıntı, nefes darlığı ve halsizlik tariflediği bu taşikardi anlarında çekilen bir EKG, aritminin mekanizmasını çözümlemek ve uzun vadeli tedaviyi planlamak için doktorlara paha biçilemez rehberlik sağlar.

Doğumsal kalp delikleri Çocuk EKG sonuçlarına nasıl yansır?

EKG doğrudan kalbin kas yapısının fotoğrafını çeken bir yöntem olmasa da kalp içindeki elektriksel haritadaki değişiklikler kalbin anatomisindeki sorunlar hakkında çok değerli bilgiler taşıyabilir. Kalpte doğuştan var olan delikler veya kapak anormallikleri, kanın kalp içindeki dolaşım yolunu ve basıncını değiştirir. Bu basınç değişiklikleri belirli kalp odacıklarının fazladan mesai yapmasına ve zamanla genişleyip kas kütlesini artırmasına yol açar. Kalınlaşan kas kütlesi ise kalbin ana elektriksel yönünü o tarafa doğru çeker.

Kalbin kulakçıkları arasındaki duvarın tam kapanmadığı Atriyal Septal Defekt (ASD) durumunda, kan sol taraftan sağ tarafa doğru kaçış yapar. Bu durum sağ karıncığın yükünü artırır ve sağ karıncık genişlemeye başlar. Çocuk EKG kayıtlarında bu genişleme, sağ dal bloğu olarak adlandırılan özel bir elektriksel şekille izlenebilir.

Karıncıklar arasındaki duvar deliklerinde (VSD) veya doğumda kapanması gereken büyük damar bağlantısının açık kalmasında (PDA), çok miktarda kan akciğerlere gider ve oradan kalbin sol tarafına döner. Bu ekstra kan hacmi sol karıncığı büyütür. Bu durumda EKG’de sol kalp bölgesindeki dalgaların voltajları yaşıtlarına kıyasla belirgin şekilde yükselebilir. Atriyoventriküler Septal Defekt (AVSD) gibi kompleks yapısal hastalıklarda ise kalbin elektriksel ekseninin normalin çok dışına çıkarak farklı bir açıya kayması, sadece elektrokardiyografik bir değerlendirmeyle bile altta yatan yapısal sorunun tahmin edilmesine olanak tanıyabilir.

Genetik kaynaklı kalp sorunları/ritim problemleri Çocuk EKG yardımıyla nasıl fark edilebilir?

Çocukluk çağında nadir görülse de oldukça dikkate alınması gereken durumlardan biri de iyon kanalı hastalıklarıdır (kanalopatiler). Bu tür genetik kökenli hastalıklarda çocuğun kalbinde herhangi bir delik, kas büyümesi veya damar darlığı bulunmayabilir; kalbin fiziki yapısı görünürde sorunsuz olabilir. Ancak kalp hücrelerinin zarında bulunan ve elektriğin üretiminden sorumlu olan mikroskobik sodyum veya potasyum kanallarında yapısal veya işlevsel aksaklıklar mevcuttur.

Uzun QT Sendromu ve Brugada Sendromu, EKG yardımıyla tespit edilebilen bu genetik hastalıkların başında gelir. Normal bir kalp kasıldıktan sonra, bir sonraki atıma hazırlanmak için saniyenin onda biri gibi kısa sürelerde elektriksel olarak dinlenip yeniden şarj olmalıdır. Uzun QT Sendromunda kalp hücrelerinin bu dinlenme süresi (EKG kâğıdı üzerindeki QT mesafesi) genetik bir hata nedeniyle normalden daha uzun sürer.

Çocuk dışarıdan tamamen sağlıklı görünse de EKG üzerindeki bu QT aralığı hesaplandığında bir uzama olduğu fark edilebilir. Bu uzama, ani bir yüksek ses (örneğin zil sesi), soğuk suya atlama veya aşırı fiziksel efor gibi tetikleyicilerle karşılaştığında kalbin tehlikeli bir ritim karmaşasına girmesine zemin hazırlayabilir. Bu nedenle rutin veya şikâyete bağlı çekilen EKG’lerde repolarizasyon adı verilen dinlenme evresinin titizlikle ölçülmesi, olası ani sağlık sorunlarının önlenmesinde büyük bir role sahiptir.

Çocuk EKG bulgularında anormallik varsa hangi ileri testler uygulanabilir?

Hastanede veya klinikte çekilen standart bir EKG yaklaşık 10-15 saniyelik bir kalp aktivitesini kaydeder. Bazı çarpıntı atakları veya elektriksel sorunlar sadece belirli koşullar altında ortaya çıkabileceği için, o anki EKG tamamen olağan bir görünüm sunabilir. Eğer çocuğun şikâyetleri devam ediyorsa veya ilk EKG bulgularında şüphe uyandıran küçük detaylar fark edildiyse, durumu daha derinlemesine incelemek için çeşitli ileri değerlendirme yöntemlerine başvurulabilir.

Çocuk EKG sonrasında planlanabilecek ileri testler şunlardır:

  • 24 saatlik Ritim Holter
  • Ekokardiyografi
  • Efor testi
  • Kardiyak MRI
  • Kateterizasyon/Anjiyografi

Bu yöntemlerin her biri farklı bir açıdan kalbi değerlendirir. Çarpıntıları günün farklı saatlerinde veya uyku sırasında tetiklenen çocuklar için, kalp ritmini 24 ile 48 saat boyunca aralıksız kaydeden Ritim Holter cihazı kullanılarak gün içindeki değişkenlikler gözlemlenebilir. Şikayetler yalnızca koşarken veya efor harcarken ortaya çıkıyorsa, özel olarak ayarlanmış yürüme bantlarında efor testi yapılarak kalbin strese verdiği elektriksel yanıtlar incelenebilir.

Eğer elektrokardiyografi sonuçlarında kalbin kas yapısında bir kalınlaşma veya bir kalp deliğinden şüphelenilmişse, hiç vakit kaybetmeden ultrason dalgalarıyla kalbin yapısını canlı olarak gösteren Renkli Doppler Ekokardiyografi cihazına başvurulur. Yapısal sorunların boyutunu ve damarlardaki basınçları doğrudan ölçmek gerektiğinde ise anjiyografi laboratuvarı şartlarında kalp kateterizasyonu yapılarak tedavinin yol haritası belirlenir. Eğer iletisel (elektiriksel) problemler düşünülüyor ise o zaman Elektrofizyolojik Çalışma (EFÇ/EPS) yapılarak hastalığın nedeni anlaşılabilir.

Çocuk EKG sonrası elektrofizyolojik çalışma ve ablasyon tedavileri nasıl uygulanır?

Çocukların kalbinde saptanan ritim bozukluklarının tedavisinde artık yalnızca uzun süreli ilaç kullanımlarına bağlı kalınmamakta, güncel girişimsel yöntemlerle oldukça konforlu çözüm seçenekleri sunulabilmektedir. Çocuk EKG veya Holter kayıtlarıyla türü büyük oranda anlaşılan taşikardi ataklarında, hastanelerin özel kateter laboratuvarlarında Elektrofizyolojik Çalışma (EFÇ/EPS) işlemi uygulanabilir.

Bu işlem genel anestezi veya hafif uyku hali altında gerçekleştirildiğinden çocuklar herhangi bir acı veya stres yaşamazlar. Çocuğun kasık bölgesindeki damarlardan girilerek, ucunda minik elektrik algılayıcıları olan çok ince esnek borucuklar (kateterler) kalbin içine yönlendirilir. Bilgisayar destekli ve radyasyon (röntgen) maruziyetini minimum düzeyde tutan 3 boyutlu haritalama sistemleri sayesinde, kalbin içinin üç boyutlu bir maketi ekranda oluşturulur. Kalp içine verilen ufak uyarılarla çarpıntı başlatılır ve ritim bozukluğuna sebep olan hatalı odak milimetrik olarak tespit edilir.

Sorunlu bölge bulunduğunda aynı seans içerisinde ablasyon adı verilen işlem gerçekleştirilir. İki farklı ablasyon yöntemi öne çıkmaktadır. Radyofrekans (RF) ablasyonda kateterin ucundan verilen enerji ile doku ısıtılır ve hatalı elektrik üreten nokta susturulur. Kriyoablasyon (soğuk ablasyon) yönteminde ise kateterin ucu belirli bir dereceye kadar soğutulur. Özellikle normal elektrik yollarına çok yakın olan hassas bölgelerde, doku önce geçici olarak dondurulur; eğer normal kalp ritmi bundan olumsuz etkilenmezse kalıcı dondurma işlemine geçilir. Çocuklarda yüksek güvenlik profiline sahip bu uygulamalar sayesinde taşikardi sorunlarının büyük çoğunluğunun tekrarlamaması hedeflenir.

Çocuk EKG ile tespit edilen kalp pilleri ve şok cihazları hangi durumlarda gerekebilir?

Elektrokardiyografi sonuçları sadece kalbin aşırı hızlı attığı durumları değil kalbin ihtiyaç duyulan hızın çok altında kaldığı veya elektrik iletiminin koptuğu durumları da gözler önüne serebilir. Özellikle yaş grubuna göre kalp atım hızı aşırı düşük seyreden veya kalbin üst ve alt odacıkları arasındaki elektrik kablosunun işlevini yitirdiği (tam kalp bloğu) çocuklarda, kalbin mekanik pompalamasını desteklemek gerekebilir.

Kalp pili (pacemaker) gerektirebilecek durumlar şunlardır:

  • İleri bloklar
  • Sinüs düğümü sorunları
  • Ciddi bradikardi

Bu tür bradikardi durumlarında fizyolojik kalp atım hızını yakalamak, çocuğun efor kapasitesini artırmak ve bayılmaların önüne geçmek amacıyla kalıcı kalp pilleri yerleştirilebilir. Bu cihazlar genellikle göğüs bölgesinde cilt altına, küçük bebeklerde ise karın bölgesine yerleştirilerek kalp ritmini sürekli kontrol altında tutar.

Öte yandan genetik geçişli uzun QT sendromu veya ciddi kalp kası hastalıkları (kardiyomiyopati) gibi nedenlerle ölümcül olabilecek düzensiz karıncık titreşimleri (ventriküler fibrilasyon-VF-) riski taşıyan çocuklarda farklı bir cihaza ihtiyaç duyulur. İmplante Edilebilir Kardiyoverter Defibrilatör (ICD) olarak adlandırılan bu cihazlar, kalbin ritmini sürekli denetler ve yaşamı tehdit eden bir ritim karmaşası başladığında anında ufak bir elektroşok vererek ritmi normale çevirir. Bu cihazların kullanımı, yüksek riskli olguların uzun vadeli güvenliğinde hayati bir öneme sahip olabilir.

Çocuk EKG ile belirlenen delikler ve damar darlıkları ameliyatsız nasıl onarılabilir?

Çocuk EKG kayıtlarındaki basınç bulguları veya sağ/sol aks kaymaları sonucunda varlığı desteklenen doğumsal kalp delikleri (ASD, VSD, PDA), geçmiş yıllarda ağırlıklı olarak göğüs kafesinin açıldığı açık kalp ameliyatlarıyla tedavi edilmekteydi. Ancak günümüzde çocuk girişimsel kardiyolojisi uzmanları tarafından gerçekleştirilen modern transkateter (kateter aracılı) yaklaşımlar sayesinde, çoğu kalp deliği ve damar darlığı ameliyatsız olarak onarılabilmektedir.

Kalbin kulakçıkları arasındaki (ASD) veya karıncıkları arasındaki (VSD) yapısal olarak uygun delikler, kasık damarından sokulan ince esnek borular yardımıyla kalbe ulaştırılan özel şemsiye benzeri cihazlarla (oklüder) kapatılabilir. Bu cihazlar, delik bölgesine ulaştığında iki tarafa doğru açılarak deliği bir tıkaç gibi kapatır ve zamanla üzeri kalbin kendi zarıyla kaplanarak kalıcı bir duvar oluşturur. Açık kalmış damar bağlantılarında da (PDA) benzer şekilde tel spiraller veya tıkaç cihazları ile sızıntı önlenir.

Ayrıca doğuştan daralmış olan kalp kapakçıkları veya aort gibi ana damarların dar bölümleri, yine ameliyatsız balon anjiyoplasti yöntemiyle genişletilebilir. Sönük durumdaki özel bir balon, darlığın olduğu bölgeye yerleştirilip yüksek basınçla şişirildiğinde yapışık kapak yaprakçıkları açılır veya damar genişler. Gerektiği durumlarda damar içine stent yerleştirilerek yeniden daralma riski azaltılır. Tüm bu işlemlerin en büyük avantajı, çocuğun yoğun bakıma ihtiyaç duymadan, göğsünde büyük bir cerrahi iz kalmadan genellikle ertesi gün hastaneden taburcu edilebilmesidir. Kalbin elektriksel dünyasının minik bir yansıması olan EKG ile başlayan teşhis süreci, gelişmiş tedavi yöntemleriyle birleşerek çocukların sosyal hayatlarına, oyunlarına ve eğitimlerine sağlıklı bir şekilde geri dönebilmeleri için geniş imkanlar sunmaktadır.

Güncellenme Tarihi: 12.10.2026

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Call Now Button