Çocuk Kardiyoloji

Atriyal Septal Defekt (ASD) Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Prof. Dr. İbrahim Cansaran TANIDIR tarafından tarihinde yayınlandı

Atriyal septal defekt (ASD), kalbin sağ ve sol üst odacıkları arasındaki duvarda doğuştan var olan yapısal bir açıklıktır. Halk arasında kalpte delik bulunması şeklinde bilinir ve kanın birbirine karışmasına yol açar.

Sağlıklı dolaşım sisteminde bu odacıklar arası geçiş tamamen kapalıdır. Anatomik açıklık varlığında ise sol taraftaki oksijenden zengin temiz kan doğrudan sağ tarafa sızarak temel dolaşım dinamiğini değiştirir.

Doğumdan itibaren süregelen bu doku eksikliği, kalbin sağ tarafının ve akciğer damarlarının ekstra eforla çalışmasını zorunlu kılar. Vücudun hemodinamik dengesini doğrudan etkileyen önemli bir kardiyovasküler durumdur.

Devam eden bu dengesizlik, zamanla kalp kasının yapısal esnekliğini yorabilir. Erken dönemde fark edilmesi, kalbin orijinal formunun korunması ve dolaşım sisteminin sağlıklı şekilde çalışmayı sürdürmesi için önemlidir.

Kalpteki Delik Olarak Bilinen ASD (Atriyal Septal Defekt) Nedir ve Nasıl Oluşur?

İnsan kalbi, anne karnındaki gelişimin henüz ilk haftalarında şekillenmeye başlayan, oldukça karmaşık ve mucizevi bir organ taslağıdır. Başlangıçta tek bir boşluk halinde olan bu yapı haftalar ilerledikçe kendi içinde odacıklara ayrılmaya başlar. Üst kısımdaki iki odacık olan sağ ve sol kulakçıklar arasında, anne karnındaki yaşam boyunca açık kalması fizyolojik olarak gerekli olan doğal bir geçit bulunur. Fetüs, henüz kendi akciğerlerini kullanarak nefes almadığı için, anneden gelen temiz kanın akciğerlere uğramadan doğrudan beyine ve ardından tüm vücuda pompalanması gerekir. Bu nedenle kalpteki bu açıklık bebek anne karnındayken bir hastalık değil hayatta kalmayı sağlayan hayati bir geçiş yoludur.

Doğum gerçekleştiğinde ve bebek ilk nefesini aldığında, göğüs kafesi içindeki basınç dengeleri saniyeler içinde değişir. Akciğerlerin hava ile dolmasıyla birlikte kulakçıklar arasındaki bu kapı normal şartlarda bir vana gibi birbirine yaklaşır ve erken dönemde fonksiyonel olarak ve yine aylar içinde tamamen kaynaşarak yerini sağlam bir duvara bırakır. Ancak bazı durumlarda, hücrelerin büyüme ve birleşme kodlarındaki ufak farklılıklar nedeniyle bu kapanma süreci yarım kalır. Duvarı oluşturacak zarlar yeterince büyüyemeyebilir veya gereğinden fazla incelerek ortasında bir boşluk bırakabilir.

Bu yapısal durumun nedenleri her zaman net bir şekilde bilinememektedir. Çoğu zaman ailede daha önce hiç kalp rahatsızlığı öyküsü olmasa bile çevresel faktörlerin ve tesadüfi genetik değişimlerin bir araya gelmesiyle ortaya çıkabilir. Diğer yandan bazı genetik altyapıların bu duruma zemin hazırladığı klinik pratikte gözlemlenen bir gerçektir. Down sendromu veya kalp ve iskelet sistemini bir arada etkileyen bazı spesifik genetik tabloları olan çocuklarda, bu açıklığın görülme sıklığı toplumun geneline kıyasla daha yüksektir.

Farklı Yapısal Özelliklere Sahip ASD (Atriyal Septal Defekt) Tipleri Nelerdir?

Kalpteki bu açıklık her çocukta aynı bölgede veya aynı şekilde oluşmaz. Duvarın neresinde bir eksiklik olduğu, hastalığın nasıl bir seyir izleyeceğini ve hangi tedavi yolunun seçileceğini belirleyen en kritik unsurlardan biridir. Anatomik yerleşim yerine göre sınıflandırılan ana tipler şunlardır:

  • Sekundum
  • Primum
  • Sinüs venozus
  • Koroner sinüs

Sekundum tip açıklıklar, tüm vakaların çok büyük bir bölümünü oluşturur ve kalbin kulakçıkları arasındaki duvarın tam orta noktasında yer alır. Bu bölgenin en önemli özelliği, açıklığın etrafında tıpkı bir kapı pervazı gibi sağlam kalp dokularının bulunmasıdır. Çevredeki bu sağlam dokular, ilerleyen süreçlerde uygulanabilecek ameliyatsız tedavi yöntemleri için cihazların tutunabileceği güvenli bir alan yaratır.

Primum tip ise duvarın daha alt kısmında, kalbin karıncıkları ve kapakçıklarıyla komşu olan oldukça hassas bir bölgesinde ortaya çıkar. Bu bölgedeki doku eksikliğine çoğu zaman kalp kapakçıklarındaki yapısal yarıklar da eşlik edebilir. Çevrede cihazın tutunabileceği sağlam bir çerçeve bulunmadığı ve kapaklara da müdahale edilmesi gerektiği için, bu durumlarda genellikle cerrahi yöntemlerin kullanılması gündeme gelir.

Sinüs venozus tipi, vücudun üst ve alt kısmından kirli kanı kalbe getiren ana toplardamarların kalbe bağlandığı noktalarda meydana gelir. Bu formda, akciğerlerden gelen temiz kanı taşıyan damarların kalbe yanlış noktadan bağlanması gibi ek anatomik farklılıklar da tabloya eşlik edebilir. Koroner sinüs tipi ise kalbin kendi kasını besleyen damarların toplandığı bölgede oluşan, klinik ortamda çok nadir rastlanan bir diğer formdur. Bu tip defektlerde eskiden tek tedavi şansı ameliyat iken, günümüzde uygun hastalarda anjiyografik olarak yerleştirilen stentler ile de seçilmiş hastalarda tedavi yapılabilmektedir.

Kulakçıklar Arasındaki ASD (Atriyal Septal Defekt) Kan Dolaşımını Nasıl Etkiler?

Kalbin sol tarafı, akciğerlerden gelen temiz kanı tüm vücuda pompalamakla görevli olduğu için oldukça kaslı ve yüksek basınçla çalışan bir yapıya sahiptir. Kalbin sağ tarafı ise vücuttan toplanan kirli kanı sadece hemen yanındaki akciğerlere göndermekle yükümlüdür ve bu nedenle çok daha düşük bir basınca karşı çalışır. Aradaki duvarda bir boşluk olduğunda, sıvının her zaman yüksek basınçlı yerden düşük basınçlı yere doğru akma eğilimi göstermesi fiziksel bir kuraldır.

Sol kulakçıkta toplanan temiz ve yüksek basınçlı kanın bir kısmı, vücuda pompalanmak yerine bu delikten sızarak kalbin sağ tarafına geri döner. Bu durum kalbin sağ tarafının ve akciğerlere giden damarların normalden daha fazla kan yüküyle başa çıkmak zorunda kalması anlamına gelir. Normal şartlarda akciğer kapağından geçmesi gereken kan miktarının çok üzerinde bir hacim sağ kalbe dolar.

İlk yıllarda, özellikle çocukluk döneminde, kalbin sağ kasları ve akciğer damarları oldukça esnektir. Vücut bu fazladan gelen kan hacmini bir sünger gibi emerek tolere etmeye çalışır. Kanın kalbin sağ tarafında göllenmesi başlarda çok belirgin bir soruna yol açmazmış gibi görünse de her saniye ve her kalp atışında devam eden bu ekstra yük, zamanla sağ kalp kaslarının yorulmasına ve esneyerek genişlemesine neden olabilir.

Bebeklerde ve Çocuklarda Gözlemlenen ASD (Atriyal Septal Defekt) Belirtileri Nelerdir?

Açıklığın çok büyük olmadığı durumlarda, çocukluk çağında çoğu zaman hastalık sessiz bir seyir izler. Çocukların büyük kısmı günlük yaşamlarında oldukça hareketli ve sağlıklı görünebilirler. Ancak açıklığın geniş olduğu ve sağ kalbe geçen kan miktarının yüksek olduğu durumlarda, dikkatli gözlerden kaçmayan bazı önemli sinyaller ortaya çıkabilir. Olası belirtiler şunlardır:

Emzirme sırasında yorulma

  • Sık nefes alıp verme
  • Eforla birlikte artan terleme
  • Yaşıtlarına göre geride kalan kilo alımı
  • Yaşıtlarına göre daha çabuk yorulma
  • Solunum yolu enfeksiyonlarına yatkınlık
  • İlerleyen yaşlarda çabuk kesilme
  • Nadiren morarma

Bebekler için beslenmek ve anne sütü emmek, bir yetişkinin efor testi yapması kadar enerji gerektiren bir süreçtir. Kalbi halihazırda ekstra kan yüküyle yorulan bir bebek, emme sırasında çabuk yorulabilir, alnında boncuk boncuk terlemeler gözlemlenebilir ve bu yorgunluk nedeniyle beslenmeyi erken bırakabilir. Bu durum doğal olarak yeterli kalori alımını engeller ve çocuğun büyüme eğrisinde yavaşlamalara neden olabilir.

Akciğer damarlarının normalden daha fazla kanla dolu olması, solunum yollarını dışarıdan gelen virüs ve bakterilere karşı daha hassas hale getirebilir. Bu çocuklarda bronşit veya akciğer enfeksiyonlarının daha sık tekrarladığı ve iyileşme sürelerinin biraz daha uzadığı görülebilir. Okul çağına gelindiğinde ise oyun oynarken, koşarken veya merdiven çıkarken arkadaşlarından daha önce yorulan, kenara çekilip dinlenme ihtiyacı hisseden bir çocuk profili ortaya çıkabilir. Bazen de bu durum sadece tesadüfi bir muayene sırasında doktorun kalpte duyduğu, fazladan kanın kapaktan geçerken yarattığı türbülansın sesi olan “üfürüm” ile fark edilir.

Tedavi Süreci Geciken ASD (Atriyal Septal Defekt) İlerleyen Yıllarda Hangi Sorunlara Yol Açabilir?

Çocukluk yıllarında vücudun büyük bir ustalıkla tolere ettiği bu durum eğer fark edilmez veya gerekli müdahaleler zamanında yapılmazsa, ilerleyen yaşlarda bazı karmaşık tabloların ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilir. Uzun vadede karşılaşılabilecek olası riskler şunlardır:

  • Akciğer damarlarında yapısal bozulma
  • Pulmoner hipertansiyon (Akciğer tansiyonu)
  • Kalp ritim düzensizlikleri
  • Sağ kalp yorgunluğu
  • Pıhtı atması (Emboli)

Yıllar boyunca normalin üzerinde bir kan hacmiyle yıkanan akciğer damarları, zamanla bu yüksek akıma karşı kendini korumaya çalışır. Damarların iç yüzeyindeki hücreler kalınlaşmaya, damar duvarları esnekliğini kaybetmeye başlar. Bu durum akciğer damarlarında kanın ilerlemesini zorlaştırarak pulmoner hipertansiyon olarak bilinen akciğer tansiyonu tablosuna yol açabilir. Eğer bu basınç çok yüksek seviyelere ulaşırsa, kalbin sağ tarafı artık kanı akciğerlere gönderemeyecek kadar zorlanabilir.

Yıllarca fazla kanla dolup esneyen kalbin sağ kulakçığındaki kas liflerinin yapısı bozulduğunda, kalbin elektriksel uyarı sistemi de bundan etkilenebilir. İleri yaşlarda hastanın kalbinde aniden hızlanmalar veya atriyal fibrilasyon adı verilen düzensiz ritim atakları ortaya çıkma ihtimali artar.

Bir diğer risk ise kan dolaşımındaki olası pıhtılarla ilgilidir. Vücudun herhangi bir toplardamarında oluşabilecek küçük bir pıhtı, normalde kalbin sağ tarafından akciğerlere gönderilir ve akciğerlerdeki ince damar ağı bu pıhtıyı süzer. Ancak iki kulakçık arasında bir açıklık varsa, ıkınma veya ağır kaldırma gibi göğüs içi basıncını artıran durumlarda, bu pıhtı anlık olarak delikten sol tarafa geçebilir. Sol tarafa geçen pıhtının beyne veya başka organlara ulaşması, nörolojik komplikasyonlara yol açma potansiyeline sahiptir.

Güvenilir Bir ASD (Atriyal Septal Defekt) Tanısı Hangi Testler ve Yöntemlerle Konulur?

Çocuğun kalbinde bir üfürüm duyulması veya bazı efor şikayetlerinin bulunması durumunda, oldukça konforlu ve çocukları yormayan yöntemlerle net bir değerlendirme yapılabilir. Tanı sürecinde yaygın olarak kullanılan yöntemler şunlardır:

  • Transtorasik ekokardiyografi
  • Transözofageal ekokardiyografi
  • Elektrokardiyografi
  • Kardiyak bilgisayarlı tomografi
  • Kalp MRI
  • Kalp kateterizasyonu

Transtorasik ekokardiyografi, tanı sürecinin temelini oluşturur. Cilde sürülen ılık bir jel üzerinden ultrason probu ile göğüs kafesinden kalbin incelenmesi işlemidir. Tıpkı anne karnındaki bebeğe bakılır gibi ağrısız, radyasyonsuz ve hızlı bir yöntemdir. Bu incelemede açıklığın tam yeri, boyutu, kanın akış yönü ve kalbin sağ odacıklarındaki genişleme durumu net bir şekilde gözlemlenir.

Daha büyük çocuklarda veya açıklığın anatomik yapısını milimetrik olarak haritalandırmak gerektiğinde, ağız yoluyla yemek borusuna indirilen ince bir prob kullanılarak yapılan transözofageal ekokardiyografi devreye girebilir. Yemek borusu kalbin hemen arkasında yer aldığı için, bu yöntem kalbin iç yapılarının çok yüksek çözünürlüklü ve detaylı bir görüntüsünü sunar.

Bunun yanı sıra kalbin elektriksel haritasını çıkaran elektrokardiyografi (EKG) ile sağ kalpteki hacim yükünün elektriksel yansımaları değerlendirilebilir. Çok spesifik durumlarda veya akciğer damarlarındaki basıncın net olarak ölçülmesi gerektiğinde ise kasıktan incecik tellerle kalbe ulaşılan kalp kateterizasyonu yöntemi kullanılarak tedavi planlaması çok daha hassas bir şekilde yapılabilir.

Çocuklarda Ameliyatsız ASD (Atriyal Septal Defekt) Kapatma İşlemi Nasıl Uygulanır?

Uygun anatomik kriterleri sağlayan, genellikle sekundum tip açıklığı bulunan çocuklarda günümüzde ilk tercih edilen yöntem kasıktan girilerek yapılan ameliyatsız kapatma işlemidir. Bu işlem göğüs kafesi açılmadan ve çocuk hastaları büyük bir cerrahi travmadan koruyarak açıklığın kapatılmasını hedefler. İşlemin uygulanabilirliği için açıklığın etrafında cihazın tutunabileceği yeterli genişlikte sağlam doku kenarlarının (rim) bulunması beklenir.

İşlem tam donanımlı anjiyografi laboratuvarlarında, çocukların konforunu sağlamak ve herhangi bir ağrı hissetmelerini önlemek adına genellikle anestezi hekimlerinin gözetiminde derin sedasyon veya genel anestezi altında uygulanır. Süreç çocuğun kasık bölgesindeki toplardamara çok ince bir iğne aracılığıyla girilmesiyle başlar. Bu damar yolu üzerinden plastik ve esnek bir kılıf yerleştirilir. Özel tasarlanmış ince teller ve kateterler yardımıyla, damarın içinden yavaşça kalbin sağ kulakçığına ulaşılır ve oradan da açıklığın içinden geçilerek sol kulakçığa ilerlenir.

Görüntüleme cihazları eşliğinde açıklığın esnemiş halinin gerçek boyutu ölçülür ve kullanılacak olan genellikle “nitinol” adı verilen özel bir nikel-titanyum alaşımından üretilen cihazın boyutuna karar verilir. Bu cihazlar, şekil hafızasına sahip olan ortadan birbirine bağlı iki yassı disk (şemsiye) formundadır ve iç kısımlarında kan akışını kesecek özel dokumalar bulunur.

Katlanmış haldeki cihaz, damar içindeki kılıftan kalbe kadar ilerletilir. Sol kulakçığa ulaşıldığında ilk disk açılır ve yavaşça geri çekilerek açıklığın sol duvarına yaslanır. Daha sonra cihazın bel kısmı deliğin tam ortasına oturtulur ve sağ disk açılarak işlem tamamlanır. İki disk, açıklığın etrafındaki kalp dokusunu arasına alarak sıkıca tutunur. Cihaz tamamen serbest bırakılmadan önce ultrason ve floroskopi eşliğinde cihazın stabilitesi, çevre kapakçıklara bir temasının olup olmadığı ve kan geçişinin durup durmadığı detaylıca kontrol edilir. Her şey istenilen durumdaysa cihaz bağlantısından ayrılarak orada bırakılır ve kasıktaki giriş noktası kapatılarak işlem sonlandırılır.

Açık Cerrahiye Kıyasla Ameliyatsız ASD (Atriyal Septal Defekt) Kapatma Yönteminin Avantajları Nelerdir?

Tıbbi teknolojilerin gelişmesiyle birlikte standart haline gelen transkateter (ameliyatsız) yöntemler açık kalp ameliyatlarıyla kıyaslandığında hastalar ve aileler için önemli kolaylıklar sunar. Bu yöntemin öne çıkan avantajları şunlardır:

  • Göğüs kafesinde kesi yapılmaması
  • Kalp-akciğer pompasına ihtiyaç duyulmaması
  • Hastanede kalış süresinin kısa olması
  • Normal yaşama dönüşün hızlı olması
  • Bedende kalıcı bir cerrahi iz oluşmaması

Açık kalp ameliyatlarında kalbe ulaşmak için göğüs kafesinin açılması ve işlem sırasında vücut dolaşımının harici bir pompaya bağlanarak kalbin durdurulması gerekebilir. Bu durum doku iyileşmesi ve enfeksiyon riskleri açısından daha uzun bir yoğun bakım ve hastane yatış süreci gerektirir. Hastaların taburcu olduktan sonra bile kemik iyileşmesi için haftalarca fiziksel hareketlerini kısıtlamaları zorunludur.

Buna karşın ameliyatsız yöntemde sadece kasık bölgesinde küçük bir iğne girişi kullanılır. Kalp çalışmaya devam ederken işlem gerçekleştirilir ve vücudun genel fizyolojik dengesinde büyük bir değişim yaratılmaz. Çocuklar genellikle yoğun bakıma alınmadan doğrudan kendi odalarına geçerler ve sadece bir günlük tedbir amaçlı gözlemin ardından, çoğu durumda yürüyerek evlerine dönebilirler. Cerrahi bir kesi olmadığı için bedensel algının korunması, özellikle oyun ve ergenlik çağındaki çocuklar için psikolojik açıdan çok değerli bir avantajdır.

Başarılı Bir ASD (Atriyal Septal Defekt) Tedavisi Sonrası İyileşme Döneminde Nelere Dikkat Edilmelidir?

İşlem tamamlanıp hasta taburcu edildikten sonra, vücudun kalbe yerleştirilen bu yeni doku dostu cihaza uyum sağlama süreci başlar. Bu süreç genel olarak oldukça konforludur, ancak ilk aylarda dikkatle izlenmesi gereken bazı önemli adımlar bulunmaktadır. İyileşme döneminde özen gösterilmesi gerekenler şunlardır:

  • Kan sulandırıcı kullanımı
  • İltihap önleyici antibiyotik profilaksisi
  • Ağır darbeli sporlara ara verilmesi
  • Belirlenen periyodik kontrollere uyulması

Yerleştirilen cihaz, zaman içinde kalbin iç yüzeyini döşeyen hücreler tarafından sarılmaya ve üzeri doğal bir zar tabakası ile örtülmeye başlar. Bu örtülme işlemi genel olarak altı aylık bir süreci kapsar. Bu aylar boyunca cihazın henüz tam kapanmamış yüzeyinde küçük kan pıhtılarının oluşmasını engellemek amacıyla, hekimin önerdiği süre ve dozda kan sulandırıcı (çoğunlukla bebek aspirini) kullanılması önemlidir.

Benzer şekilde cihaz doku ile bütünleşene kadar geçen sürede vücuda girebilecek bakterilerin cihaz üzerinde birikmesini önlemek için, diş çekimi veya herhangi bir cerrahi müdahale öncesinde koruyucu antibiyotik kullanımı gerekebilir. Bu önlem de kalp içi zarların iyileşmesini tamamlamasıyla birlikte genellikle ortadan kalkar.

Çocukların günlük aktivitelerine ve oyunlarına dönmeleri ilk birkaç gün içinde mümkün olsa da cihazın henüz sıkıca dokuya kaynamadığı ilk haftalarda göğüs kafesine şiddetli darbeler alınabilecek temas sporlarından (örneğin dövüş sporları veya futbol) geçici bir süreliğine uzak durulması istenir. Bu kısa adaptasyon süreci atlatıldıktan sonra çocuklar genellikle hiçbir kısıtlama olmaksızın, istedikleri tüm fiziksel aktivitelere ve sporlara dahil olabilirler.

Zamanında teşhis edilen ve deneyimli ekipler tarafından uygun yöntemlerle değerlendirilip müdahalesi planlanan atriyal septal defekt vakaları, çocukların kalbindeki fazla yükü alarak onların büyüme potansiyellerini maksimize eden yüz güldürücü sonuçlar yaratır. Düzenli takip programlarına uyum gösterildiğinde, kalbin sağ tarafı eski sağlıklı formuna kavuşur ve çocuklar akranlarıyla eşit, enerjik ve sağlıklı bir geleceğe güvenle adım atabilirler.

Güncellenme Tarihi: 12.10.2026

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Call Now Button